Verbindend communiceren

Gepubliceerd door Oliane op 9 oktober 2013

“What we say and how we say it can make the difference between building relationships or breaking them down.” – Bron: www.attachmentparenting.org

Deze woorden laten zien hoe belangrijk ons woord- en taalgebruik is. Woorden kunnen pijnlijk en kwetsend zijn, vaak zonder dat we écht aandacht hebben voor wat er in de ander leeft. Toen ik deze zin onlangs in de nieuwsbrief van Attachment Parenting International las, besefte ik weer hoe jammer het is dat mijn ouders mij nooit leerden wat verbindende (geweldloze) communicatie is. Het was helaas geen verplicht vak op de scholen die ik bezocht (zoals ik ook schrijf in mijn 'Brief aan mijn leraar’). Ook vond ik het jammer dat ik deze manier van communiceren zelf nog niet beheerste toen mijn kinderen jong waren. Praten vanuit het hart was mij vreemd; ik groeide op zonder volwassenen om mij heen die hierin het goede voorbeeld gaven. De manier waarop er vroeger werd gesproken, ervaarde ik als vervreemdend en oppervlakkig, zonder hoorbare genegenheid of warmte. Er was simpelweg weinig belangstelling voor de gevoelens en behoeften van onszelf en de ander.

Pas veel later kwam ik via een vriendin – die ik hier nog altijd dankbaar voor ben – in aanraking met Het drama van het begaafde kind van Alice Miller en het boek Geweldloze communicatie van Marshall Rosenberg. Ook leerde ik het werk van Thomas Gordon kennen, de auteur van Luisteren naar kinderen. Er ging een wereld voor me open. Het leren van deze verbindende taal heeft mijn leven enorm verrijkt. In het dagelijks leven ervaar ik het nu als een groot geschenk dat ik vanuit het hart kan praten met mijn kinderen, kleinkinderen en andere volwassenen. Helder, direct en met oprechte aandacht en respect voor zowel mezelf als voor de ander.

Deze communicatiemethode was voor mij een belangrijk hulpmiddel, een steun en een waardevolle informatiebron om mijn kennis en ervaring te structureren. Het voorzag in mijn behoefte aan leren, groeien, ordening en helderheid. Zo leerde ik bijvoorbeeld de heilzame werking kennen van het tonen van kwetsbaarheid, en de kracht van het geven en ontvangen van mededogen. Ik ging de behoefte achter het gedrag van de ander beter zien en vergrootte mijn woordenschat om gevoelens en behoeften te verwoorden. In plaats van de schuld voor ongemakkelijke gevoelens en gedachten bij de ander te leggen, leerde ik deze te erkennen en er zelf de verantwoordelijkheid voor te nemen.

In de omgang met kinderen was het werk van Gordon me zeer behulpzaam. Het hielp me om mijn kennis en ervaring te ordenen en om empathie – het vermogen om de ander aan te voelen – actief in te zetten. Ik leerde de taal van acceptatie kennen. Dit komt er feitelijk op neer dat je geen macht gebruikt, in welke vorm dan ook, om het gedrag van een kind te manipuleren of te beheersen. Door actief en oprecht te luisteren, krijgt het kind de ruimte om zelf gevoelens te ontdekken, te verwoorden en eigen oplossingen te vinden voor problemen. Het betekent dat je leert om een kind te accepteren zoals het is, wil of kan zijn.

Maar deze vaardigheden kon ik me pas echt eigen maken – en er ten volle van profiteren – toen ik in contact kwam met de verdrongen en onderdrukte gevoelens uit mijn kinderjaren. De methoden van Rosenberg en Gordon gaan immers niet in op onderliggende jeugdtrauma's, en lossen deze ook niet op. Alice Miller schrijft hierover in haar essay The Longest Journey:

"...The wide range of self-help books on non-violent communication, including the valuable and wise advice given by Thomas Gordon and Marshall Rosenberg, are undoubtedly effective if they are consulted by people who, in their childhood, were able to display their feelings without fear of rebuke and grew up in the company of adults who served them as a model for being at one with themselves. But at a later stage children with serious impairments to their identity do not know what they feel and what they really need. They have to find this out in therapy, repeatedly applying what they have learned to new experiences and thus achieving the security that tells them they are not mistaken. As children of emotionally immature or confused parents they were forced to believe that their feelings and needs were wrong. If they had been right, so they believe, then their parents would not have refused to communicate with them..." http://www.alice-miller.com/en/the-longest-journey/

In het contact met de ander kunnen zeer sterke emoties opkomen die door de woorden, de houding of het gedrag van de ander 'getriggerd' worden. Deze emoties moeten vaak eerst in therapie of op een andere wijze doorvoeld worden, zodat ze in intensiteit afnemen en er ruimte ontstaat voor sensitiviteit, compassie en empathie.

Zelfs dan vereist het veel inspanning en energie om de vroeggevormde reactiepatronen te doorbreken. Al deze inspanningen leveren echter een enorm voordeel op; het heeft mij persoonlijk veel goeds gebracht. De gesprekken die ik nu voer verbinden meer, en er is een diepere uitwisseling van gedachten en gevoelens. Dit vervult mijn behoefte aan delen, nabijheid, verbinding, blijheid en inspiratie.

De adviezen die Gordon en Rosenberg geven zijn volgens Alice Miller dan ook “...excellent and could save our society if they were used everywhere over the world” [alice-miller.com].

Deze methode kan een cruciale rol vervullen om kinderen thuis en op de basisschool al vroeg te leren hun gevoelens serieus te nemen, te begrijpen en te ordenen. Dat zou een eerste, belangrijke stap zijn naar een vreedzame samenleving. Want zoals Miller schrijft in Het drama van het begaafde kind: een beroep op liefde en verstand blijft zinloos zolang stappen in de richting van het ophelderen van gevoelens worden verhinderd.