Begrijpen in plaats van prijzen en belonen
Inleiding
Ik hoor het de hele dag om me heen: ‘wat goed van jou’ of ‘goed zo’ en zelfs tegen de hond. Het kind prijzen en belonen voor zijn of haar gedrag is een manier die erg vaak wordt gebruikt. Het is een subtiele vorm van controle en manipulatie om het kind iets te laten doen dat het niet op een natuurlijke wijze uit zichzelf wil doen. In plaats van het kind écht te zien, oordelen we over zijn gedrag op grond van onze eigen behoeften. In onze samenleving beschouwen we belonen en prijzen als iets vanzelfsprekends dat goed hoort te zijn voor kinderen. Maar dat is het zeker niet en ik zal uitleggen waarom.
Verborgen manipulatie achter ‘goed zo’
Met een sticker, muntje of met de woorden: 'wat ben je een goede voetballer', 'wat kun je goed tekenen' of 'wat goed dat jij je speelgoed deelt/opruimt' belonen of prijzen we het kind. Maar hiermee controleren en manipuleren we zijn of haar gedrag. Soms is die heel subtiel en geven we het kind iets lekkers, een cadeautje of een knuffel of zeggen: 'onze Jan is zo'n lieve jongen die helpt je wel even'. Het zijn echter allemaal middelen om het kind naar de hand van de volwassene te zetten. Kinderen voelen zich hier dikwijls verward door. Want wat 'aardig' lijkt en 'liefdevol' geeft het kind gevoelens van klein zijn, van beschaming en kan het niet authentiek zichzelf zijn. Enkel uit ANGST voor de ouders of leerkrachten doet het kind wat er van hem gevraagd wordt. Als we het kind écht waarnemen en betekenis geven aan wat we zien, geven we enkel waardering voor het authentieke zelf van het kind.
Begrijpen waarom
Belonen en prijzen is veel makkelijker dan begrijpen waarom het kind in zijn bed plast of niet wil eten of slapen. Om het waarom te ontdekken moeten we kijken naar wat er achter het gedrag ligt. Voelt het zich misschien eenzaam, angstig of boos. Het werkelijk begrijpen vergt oefening en aanmoediging, maar vooral moed en nederigheid om naar de binnenwereld van het kind te kijken. Het gaat er dus om verbinding te maken met het eigen echte gevoel van het kind en zijn of haar gevoelens te raden, te benoemen. Het te waarderen. Gevoelens die er al zijn in het kind als het iets (mee)maakt. Dus, het kind eerlijk benaderen en met echte verbinding. En verbinding gaat over gevoelens en behoeften.
Hoe prijzen en belonen de intrinsieke motivatie doodt
De schade van prijzen en belonen wordt ronduit onderschat; het is bijna net zo schadelijk voor de eigenwaarde van het kind als slaan. Belonen en prijzen creëert grote onzekerheid, afhankelijkheid en angst en gaat voorbij aan de persoon die het kind echt is. Het neemt ook de interesse weg bij het kind. Neem bijvoorbeeld een kind dat een tekening heeft gemaakt waar het niet tevreden over is en de ouder zegt 'wow wat prachtig' of 'oh, dat is een boot' of 'vind je dat niet mooi wat je getekend hebt'. Wanneer we een opmerking maken die niet gaat over wat er in het kind leeft kan het kind zijn interesse in tekenen verliezen. Het kind krijgt de duidelijke boodschap mee dat degenen van wie het houdt niet geïnteresseerd zijn in hoe hij of zij zich echt voelt, nodig of interesse in heeft. Daarnaast kan een voor het kind belangrijk probleem niet gezien worden.
Waardering in plaats van prijzen
Prijzen en belonen zijn woorden die de bedoeling hebben het kind te laten doen wat wij van ze willen. Hiermee doen we de autonomie en onafhankelijkheidsbehoefte van het kind tekort. Belonen en prijzen is misleidend en niet respectvol en gaat voorbij aan de vrije, authentieke beleving van het kind. Het bevordert de desinteresse en angst voor nieuwe uitdagingen, faalangst, en beschadigt de ouderkind relatie.
In plaats van het kind te prijzen of te belonen en zijn spontane expressie als 'onwenselijk gedrag' te beschouwen kunnen we het waardering geven. Dat betekent niet dat we het kind liefde en aanmoediging onthouden (en ook ons eigen plezier daarin). Integendeel. Hoe we het kind (en ons zelf) kunnen helpen plezier te laten beleven aan zijn eigen inspanningen (in plaats van vader of moeder te 'pleasen') laten de volgende voorbeelden zien.
Stimuleren van de intrinsieke motivatie: praktische handvatten
- Wanneer je ziet dat het kind iets nieuws doet:
Het lijkt erop dat je er plezier in hebt!
Hoe voelde het om dat te doen?
Ik ben blij dat je dat deed want je lijkt blij te zijn met jezelf! - Het kind helpen zichzelf te evalueren:
Wat vind jij van je tekening?
Voel jij je blij/tevreden/trots/voldaan dat het je gelukt is de puzzel te maken?
Je bent er zeker wel trots op dat je gekozen bent in het voetbalteam? - Gebruik ik in plaats van jij:
Ik hou van de kleuren die je kiest.
Ik heb genoten van de manier waarop je dat liedje zong want dat was met passie/emotie/mooie melodie/ritmegevoel!
Ik vind het een groot plezier de avond met je door te brengen. - Vragen naar zijn belevingswereld:
Hoe voelde het om dit verhaal te schrijven?
Had je er plezier in het voor de klas hardop te lezen?
Hoe ben je aan de ideeën gekomen voor het verhaal?
Je voelt je teleurgesteld/boos/gefrustreerd/verdrietig nu ik naar mijn werk ga en niet met je kan spelen?
Tot slot: ons kind is geen bezit, maar een mens
Van generatie op generatie hebben we geleerd te gehoorzamen aan de wil en wensen van de ouders en andere volwassenen uit ANGST. Maar als we van een kind verwachten dat het doet wat wij van hem of haar willen dan tonen we geen respect voor zijn of haar waardigheid en authenticiteit. Het vergt toewijding en zelfcontrole deze oude patronen te doorbreken. Maar het vraagt ook om emotioneel inzicht in ons eigen verleden, omdat daar de wortels van het gebruik liggen.
Het kind is er niet om onze behoeften te vervullen, maar is er omwille van zichzelf. Het kind behoort enkel toe aan zichzelf en is geen voorwerp of bezit van ons ouders. Het is aan ons ouders om hen te helpen eigen keuzes te maken en om te gaan met teleurstellingen. En het is vrij te kiezen en te reageren op ons verzoek. Wanneer we communiceren vanuit oprechte waardering, voelt het kind zich vrij om vanuit het eigen plezier en intrinsieke motivatie te reageren.
Rewards and Praise: The Poisoned Carrot http://www.naturalchild.org/robin_grille/rewards_praise.html
Please don´t praise me: http://happinessishereblog.com/2018/01/please-dont-praise/?fbclid=IwAR3u2CyGdcQ13hVMQfwHlmwZWDRCSwW3hM1iDWUThYNgbtT_8uDm_l_HP8k